Tomografia komputerowa to jedno z najczęściej wykonywanych badań obrazowych w medycynie, które pozwala zobaczyć wnętrze ciała w dużej rozdzielczości. Do jej zalet należy względne bezpieczeństwo, wysoka jakość uzyskanych obrazów i krótki czas badania. Poniżej przedstawiamy jakie są wskazania do tomografii, na czym polega, jak się do niej przygotować i w jakich sytuacjach po badaniu zgłosić się do lekarza.

Jak działa tomograf?

Obraz w tomografii komputerowej powstaje na tej samej zasadzie co przy Rentgenie. Promieniowanie rentgenowskie przechodzi przez ciało badanego i jest pochłaniane w różnym stopniu przez tkanki, skutkiem czego powstaje obraz w odcieniach szarości. Tomograf jest zbudowany z obrotowego pierścienia zawierającego źródło promieniowania i detektory, które wychwytują to promieniowanie. Pierścień obraca się wokół ciała pacjenta i emituje promieniowanie pochłaniane przez detektory, następnie komputer o dużej mocy obliczeniowej przelicza uzyskane dane, tworząc obraz przekroju ciała. W niektórych przypadkach w tkacie badanie podaje się dożylnie kontrast, który pozwala zróżnicować struktury anatomiczne od patologicznych w obrębie jednego narządu.

Jak przygotować się do badania?

Osoby poddawane tomografii komputerowej bez podania środka cieniującego nie muszą się w żaden sposób przygotowywać do badania. Osoby poddawane tomografii komputerowej z podaniem środka cieniującego powinny:

  • pozostawać na czczo 4–6 godzin przed badaniem
  • przed i po badaniu wypić około 1,5-2 litry niegazowanej wody, co zmniejsza ryzyko uszkodzenia nerek przez środek z kontrastem
  • przed wyrażeniem zgody na badanie należy poinformować lekarza o ciąży, przebytych reakcjach na podanie środka cieniującego, chorobach tarczycy i serca, astmie, chorobach nerek, cukrzycy, uczuleniu na leki i lekach przyjmowanych przewlekle
  • osoby, które przebyły reakcje niepożądane po podaniu kontrastu, powinny 12 i 2 godziny przed badaniem otrzymać glikokortykosteroid

Należy pamiętać, że wystąpienie reakcji alergicznej w przeszłości nie jest przeciwwskazaniem do badania, należy jednak poinformować o tym lekarza. Podanie glikokortykosteroidów przed badaniem zmniejsza ryzyko wystąpienia działań niepożądanych do mniej niż 1%, a samo badanie może pomóc wykryć potencjalnie groźną dla życia zmianę.

Jak wygląda badanie?

Pacjent kładzie się na stole, który następnie się przesuwa o kilkanaście centymetrów. Badanie trwa od kilku do kilkunastu minut (maks. 30 minut) i nie jest w żaden sposób bolesne. Faktyczny czas, przez który pacjent jest narażony na działanie promieniowania, jest znacznie mniejszy – zwykle wynosi kilkanaście sekund. W przypadku wykonywania badania z podaniem kontrastu, przed badaniem konieczne jest założenie wenflonu (dostępu do żyły). Badanie przebiega podobne, z tą różnicą, że do żyły podawany jest (zwykle za pomocą automatycznej strzykawki) roztwór środka cieniującego. Może to spowodować przejściowe uczucie pieczenia w ręce oraz uczucie gorąca lub dziwny smak w ustach, które powinny szybko minąć.

Jak wygląda okres rekonwalescencji?

Badanie jest bezpieczne, a jeśli wykonujemy je w trybie ambulatoryjnym, to tego samego dnia wraca się do domu. Możliwe działania niepożądane mogą pojawić się do tygodnia po zabiegu i obejmują: nudności i wymioty, świąd skóry, wysypka, zaczerwienienie twarzy, gorączka, duszność, zawroty głowy, podwyższenie lub obniżenie ciśnienia tętniczego, do wstrząsu włącznie, zatrzymanie krążenia. W przypadku wystąpienia duszności, obrzęku na twarzy lub gorączki należy bezwzględnie udać się do lekarza.